ویژگی های روان‌سنجی فرم کوتاه مقیاس احساس تعلق به محله در فضاهای شهری

مشکینی, ابوالفضل; مشکینی, الهام

doi:10.30470/ijpa.2026.2091077.1038

ویژگی های روان‌سنجی فرم کوتاه مقیاس احساس تعلق به محله در فضاهای شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ابوالفضل مشکینی ¹

الهام مشکینی ²

¹ گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² گروه روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

10.30470/ijpa.2026.2091077.1038

چکیده

زمینه: احساس تعلق به محله در فضاهای شهری یکی از سازه‌های مهم در تبیین روابط اجتماعی، مشارکت شهروندی و سلامت روان است و نقش مؤثری در پیامدهای روان‌شناختی، به‌ویژه در سالمندان، ایفا می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی فرم کوتاه مقیاس احساس تعلق به محله در فضاهای شهری انجام شد.
روش: این پژوهش از نوع مطالعات روان‌سنجی و به روش توصیفی-همبستگی انجام شد. جامعه آماری شامل 343 سالمند ساکن شهر کرج بود که به شیوه در دسترس انتخاب شدند. برای ارزیابی پایایی ابزار از ضریب آلفای کرونباخ و ضریب همبستگی درون‌طبقه‌ای (ICC) و برای بررسی روایی از روایی محتوایی، همبستگی گویه-کل، روایی همگرا و تحلیل عاملی تاییدی استفاده شد. همچنین، پرسشنامه بهزیستی روان‌شناختی ریف و پرسشنامه اضطراب بک برای بررسی روایی همگرا به کار رفتند.
یافته‌ها: ضرایب همبستگی گویه‌ها با نمره کل بین 0.42 تا 0.49 و همگی معنادار بودند. آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 0.76 و برای خرده‌مقیاس‌ها بین 0.67 تا 0.73 به دست آمد. همچنین، ضریب 0.82=ICC نشان‌دهنده ثبات زمانی مطلوب ابزار بود. نتایج روایی همگرا نشان داد که احساس تعلق به محله با بهزیستی روان‌شناختی همبستگی مثبت و با اضطراب و تنهایی همبستگی منفی دارد. تحلیل عاملی تاییدی نیز برازش مطلوب ساختار چهارعاملی مقیاس را تأیید کرد؛ به‌طوری‌که شاخص‌های برازش در دامنه مطلوب قرار داشتند (X2/df=1.67, RMSEA=0.044, CFI=0.98, GFI=0.98).
نتیجه‌گیری: فرم کوتاه مقیاس احساس تعلق به محله در فضاهای شهری از ویژگی‌های روان‌سنجی مطلوبی در سالمندان ایرانی برخوردار است و می‌تواند به عنوان ابزاری معتبر و پایا در پژوهش‌ها و مداخلات مرتبط با سلامت روان‌شناختی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

تعلق به محله

فضاهای شهری

روان‌سنجی

سالمندان

پایایی

روایی

عنوان مقاله English

Psychometric Properties of the Short Form of the Sense of Community Scale

نویسندگان English

Abolfazl Meshkini ¹

ٍElham Meshkini ²

¹ Deparment of Geography and urban Planning, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

² Department of Psychology, Faculty of Humanities, Zanjan University, Zanjan, Iran

چکیده English

Background: Sense of community in urban spaces is an important construct for explaining social relationships, civic participation, and mental health, and it plays an effective role in psychological outcomes, particularly among older adults. The present study was conducted to examine the psychometric properties of the Brief Sense of Community Scale in urban spaces.
Method: This psychometric study was conducted using a descriptive-correlational design. The statistical population consisted of older adults in Karaj, Iran, of whom 343 participants were selected through convenience sampling. Internal consistency was assessed using Cronbach’s alpha coefficient, and temporal stability was evaluated through the intraclass correlation coefficient (ICC). Content validity, item-total correlations, convergent validity, and confirmatory factor analysis (CFA) were employed to examine the validity of the scale. In addition, Ryff’s Psychological Well-Being Scale and the Beck Anxiety Inventory were administered to assess convergent validity.
Results: The item-total correlation coefficients ranged from 0.42 to 0.49 and were all statistically significant. Cronbach’s alpha coefficient was 0.76 for the total scale and ranged from 0.67 to 0.73 for the subscales. The ICC value of 0.82 indicated satisfactory temporal stability. Convergent validity findings demonstrated that sense of community was positively correlated with psychological well-being and negatively correlated with anxiety and loneliness. Furthermore, confirmatory factor analysis supported the four-factor structure of the scale, with acceptable model fit indices: X2/df = 1.67, RMSEA = 0.044, GFI = 0.98, and CFI = 0.98.
Conclusion: Overall, the Brief Sense of Community Scale demonstrated satisfactory psychometric properties among Iranian older adults and can be considered a valid and reliable instrument for use in research and interventions related to psychological and social health.

کلیدواژه‌ها English

Sense of Community

Psychometric Properties

Older Adults

Validity

Reliability

منابع

یوسفی افراشته، م. (1404). روان‌سنجی بین فرهنگی ابزارهای اندازه‌گیری: راهبردهایی برای ارزیابی و گزارش پژوهشی. مجله سنجش روانی تربیتی. 1(1)، 1-23.

محمدی، س.، کاظمی، م و یوسفی افراشته، م. (۱۴۰۳). نقش میانجیگری تاب‌آوری در رابطه بین مؤلفه‌های دین‌داری و بهزیستی روان‌شناختی در سالمندان. سالمند: مجله سالمندی ایران. ۱۹(۲)، ۱۷۶–۱۸۹.

یوسفی افراشته، م. و حسینی، ز. س. (۱۳۹۵). فراتحلیل اثر تمرین‌های بدنی بر تعادل پویا در سالمندان: مقایسه تمرین‌های پیلاتس، تمرین‌های در آب و یوگا. روان‌شناسی پیری. ۲(۳)، ۲۱۷–۲۲۸.

یادگاری، ر. ا.، حیاتی، م و یوسفی افراشته، م. (۱۳۹۷). رابطه بین سلامت معنوی و جهت‌گیری مذهبی با وسواس مرگ در سالمندان: نقش میانجی قدرت تحمل ابهام. روان‌شناسی پیری. ۴(۱)، ۳۹–۵۰.

حجتی، ح.، کوچکی، گ. و ثناگو، ا. (1391). ارتباط احساس تنهایی با رضایت از زندگی در سالمندان (شهرهای گرگان و گنبد). مجله توسعه پژوهش در پرستاری و مامایی. 9(1)، 61-68.

آقامولایی، ت.، توافیان، س.، زارع، س و معینی، ب. (1399). توسعه و اعتبارسنجی پرسش‌نامه فضاهای شهری دوستدار سالمندان (EFUSQ) در ایران، مجله طب سالمندان. 19(1)، 336.

فرخ‌نژاد، پ.، فروغیان، م.، خامصلو، م.، بهرام‌نژاد، ف. و رشیدی، و. (1399). پایایی و روایی مقیاس دلبستگی به مکان در بین سالمندان ایرانی. مجله سلامت سالمندان. 6(2)، 68-74.

کاویانی، ه. و موسوی، ا. (1387). ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی پرسش‌نامه اضطراب بک (BAI). مجله دانشگاه علوم پزشکی تهران. 66(2)، 136-140.

خانجانی، م.، شهیدی، س.، فتح‌آبادی، ج.، مظاهری، م و شکری، ش. (1393). ساختار عاملی و ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی مقیاس بهزیستی روان‌شناختی ریف. مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران. 20(2)، 151-161.

References

Aghamolaei, T., Tavafian, S. S., Zare, S., & Moeini, B. (2020). Development and validation of the Elder-Friendly Urban Spaces Questionnaire (EFUSQ) in Iran. BMC Geriatrics, 19(1), 336. (Persian)

Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186–3191.

Beck, A. T., Epstein, N., Brown, G., & Steer, R. A. (1988). An inventory for measuring clinical anxiety: Psychometric properties. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 56(6), 893–897.

Bloem, M., Cramm, J.M., & Nieboer, A. P. (2024). Psychometric properties of the brief sense of community scale for urban-dwelling older adults. The Gerontologist, 65(12).

Buckley, T. D. (2022). A Scoping Review of Psychological Sense of Community among Community-Dwelling Older Adults. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(14), 8395.

Chavis, D. M., Lee, K. S., & Acosta, J. D. (2008). Sense of community index 2. Paper Presented at the 2nd International Community Psychology Conference, Lisboa, Portugal.

Farokhnezhad Afshar, P., Foroughan, M., Ajri-Khameslou, M., Bahramnezhad, F., & Rashedi, V. (2020). Reliability and validity of place attachment scale among Iranian older adults. Elderly Health Journal, 6(2), 68–74. (Persian)

Hojjati, H,. Koochaki, G., Sanagoo A. (2012). The Relationship between loneliness and life satisfaction of the elderly in Gorgan and Gonabad citis, Journal of Research Development in Nursing and Midwifery 9 (1) (2012) 61-68. (Persian)

Kaviani, H., & Mousavi, A. S. (2008). Psychometric properties of the Persian version of Beck Anxiety Inventory (BAI). Tehran University Medical Journal, 66(2), 136–140. (Persian)

Khanjani, M., Shahidi, S., Fathabadi, J., Mazaheri, M. A., & Shokri, O. (2014). Factor structure and psychometric properties of the Persian version of Ryff's Psychological Well-Being Scale. Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 20(2), 151–161. (Persian)

Long, D. A., & Perkins, D. D. (2003). Confirmatory factor analysis of the sense of community index and development of a brief SCI. Journal of Community Psychology, 31(3), 279–296.

McMillan, D. W., & Chavis, D. M. (1986). Sense of community: A definition and theory. Journal of Community Psychology, 14(1), 6–23. JCOP2290140103>3.0.CO;2-I

Mohammadi S, Kazemi M, Yousefi Afrashteh M (2024). Mediating Role of Resilience in the Relationship Between Religiosity and Psychological Well-being in Iranian older adults. Salmand: Iranian Journal of Ageing; 19 (2) ,176-189. (Persian)

Obst, P. L., & White, K. M. (2004). Revisiting the sense of community index: A confirmatory factor analysis. Journal of Community Psychology, 32(6), 691-705.

Peterson, N. A., Speer, P. W., & Hughey, J. (2006). Measuring sense of community: A methodological interpretation of the factor structure debate. Journal of Community Psychology, 34(4), 453-469.

Peterson, N. A., Speer, P. W., & McMillan, D. W. (2008). Validation of a brief sense of community scale: Confirmation of the principal theory of sense of community. Journal of Community Psychology, 36(1), 61–73.

Pretty, G. H., Conroy, C., Dugay, J., Fowler, K., & Williams, D. (1996). Sense of community and its relevance to adolescents of all ages. Journal of Community Psychology, 24(4), 365–379.

Prezza, M., Amici, M., Roberti, T., & Tedeschi, G. (2001). Sense of community referred to the whole town: Its relations with neighboring, loneliness, life satisfaction, and area of residence. Journal of Community Psychology, 29(1), 29–52.

Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069–1081.

Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995). The structure of psychological well-being revisited. Journal of Personality and Social Psychology, 69(4), 719–727.

Sarason, S. B. (1974). The psychological sense of community: prospects for a community psychology. Jossey-Bass.

Russell, D. W. (1996). UCLA Loneliness Scale (Version 3): Reliability, validity, and factor structure. Journal of personality assessment, 66(1), 20-40.

Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel psychology, 28(4).

Yadegari, R., Hayati, M., & Yousefi afrashteh, M. (2018). The Relationship Between Spiritual Health and Religious Orientation with Death Obsession in Elderly: The Mediation role of Ambiguity Tolerance. Aging Psychology, 4(1), 39-50. (Persian)

Yousefi Afrashteh M, Janjani P. (2023) Psychometric properties of the mental health continuum-short form in Iranian adolescents. Frontiers in Psychology, 14, 1096218.

Yousefi Afrashteh, M., & Hoseeini, Z. S. (2016). Meta-Analysis of Effect of Physical Exercises on Dynamic Balance in Elderly People: Comparison of Pilates Exercises, Exercises in Water and Yoga. Aging Psychology, 2(3), 217-228. (Persian)