سنجش روانی تربیتی

سنجش روانی تربیتی

شناسایی ساختار عاملی و اعتباریابی مقیاس هیجان اخلاقی برای کودکان (فرم والد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احمد بیات
آرزو دلفان بیرانوند
گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.30470/ijpa.2026.2090048.1034
چکیده
زمینه: هیجان‌های اخلاقی نقش مهمی در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی، قضاوت‌های اخلاقی و رشد هیجانی کودکان دارند. سنجش این هیجان‌ها به شناخت رشد اخلاقی کودکان و طراحی مداخلات مؤثر کمک می‌کند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ساختار عاملی و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی مقیاس هیجان اخلاقی برای کودکان (فرم والد) در بین والدین کودکان 3 تا 7 ساله انجام شد.
روش: این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل همه والدین کودکان 3 تا 7 سال شهر همدان در سال 1404 بود که از میان آنان 482 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسش‌نامه هیجان اخلاقی داسیلوا و همکاران (2022) بود که پس از ترجمه، روایی و اعبار آن بررسی شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS-25 و از طریق تحلیل عاملی اکتشافی، همبستگی و شاخص‌های پایایی تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل عاملی اکتشافی پس از حذف گویه 15، ساختار سه‌عاملی مقیاس را تأیید کرد. این سه عامل شامل غرور، گناه و شرم بودند که در مجموع 34/05درصد از واریانس کل را تبیین کردند. شاخص کفایت نمونه‌گیری KMO برابر با 0/80 و آزمون کرویت بارتلت معنادار بود (0/001>P) که نشان‌دهنده مناسب بودن داده‌ها برای تحلیل عاملی است. ضرایب آلفای کرونباخ برای عامل‌های غرور، گناه و شرم به ترتیب 0/63، 0/71 و 0/61 و برای کل مقیاس 0/65 به دست آمد.
نتیجه‌گیری: طبق نتایج مقیاس هیجان اخلاقی (فرم والد) از ساختار عاملی قابل قبول و پایایی نسبتاً مناسب برخوردار است و می‌تواند به عنوان ابزاری مفید برای سنجش هیجان‌های اخلاقی کودکان در پژوهش‌های روانی تربیتی به کار رود. با این حال، برای بهبود دقت ابزار، انجام مطالعات تکمیلی پیشنهاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها
اخلاق
هیجان اخلاقی
ساختار عاملی
روایی
پایایی

عنوان مقاله English

Identifying the Factor Structure and Validating the Moral Emotion Scale for Children (Parent Form)

نویسندگان English

Ahmad Bayat
Arezou Delfan Beiranvand
Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran
چکیده English

Background: Moral emotions are important in children’s social behavior, moral judgment, and emotional development. This study aimed to identify the factor structure and examine the psychometric properties of the Moral Emotions Scale for Children (Parent Form) among parents of children aged 3 to 7 years.
Method: This descriptive-correlational study was conducted among parents of children aged 3 to 7 years in Hamadan, Iran, in 2025. A total of 482 parents were selected using convenience sampling. The research instrument was the Moral Emotions Questionnaire developed by DaSilva et al. (2022), which was translated into Persian and then evaluated in terms of validity and reliability. Data were analyzed using SPSS-25 through Exploratory Factor Analysis, correlation analysis, and reliability indices.
Results: The findings of the exploratory factor analysis, after removing item 15, supported a three-factor structure for the scale. These three factors were pride, guilt, and shame, which together explained 34.05% of the total variance. The Kaiser-Meyer-Olkin index was 0.80, and Bartlett’s test of sphericity was statistically significant (p < 0.001), indicating the adequacy of the data for factor analysis. Cronbach’s alpha coefficients were 0.63 for pride, 0.71 for guilt, 0.61 for shame, and 0.65 for the total scale.
Conclusion: The findings suggest that the Moral Emotions Scale for Children (Parent Form) has an acceptable factor structure and relatively adequate reliability. Therefore, it may be used as a useful instrument for assessing children’s moral emotions in psychoeducational research. However, further studies are recommended to improve the precision and psychometric strength of the scale.

کلیدواژه‌ها English

Morality
Moral Emotion
Factor Structure
Validity
Reliability
اسعدی، ب.، خیر، م.، مهریار، ا. ه. و جاویدی، ح. (1401). بررسی نقش واسطه‌ای سبک‌های اسنادی هیجانی اخلاقی در رابطه‌ بین سبک‌های فراهیجانی والدین و هیجانات اخلاقی شرم و گناه در نوجوانان. مطالعات ناتوانی. 12(1)، 262.
اصلی‌پور، ع.، کاویان‌فر، ح.، خسروجاوید، م و هاشمی، س. (1397). مقایسه‌ تصمیم‌گیری اخلاقی، پیش‌بینی هیجان اخلاقی و سبک حل‌ مسئله‌ اجتماعی در دانش‌آموزان تک‌والد و عادی. روان‌شناسی مدرسه. 7(4)، 7-19.
ترکاشوند، م.، کرامتی، ه.، نوری، ر. و صرامی، غ. (1403). تأثیر هیجانات اخلاقی و هویت اخلاقی به‌عنوان میانجی در رابطه‌ بین گسست اخلاقی و قلدری در مدارس ابتدایی شهر تهران. روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی. 14(54)، 15-28.
ترکمن ملایری، م. و شیخ‌الاسلامی، ر. (1398). همدلی و رفتارهای جامعه‌پسند: نقش واسطه‌ای هیجان‌های اخلاقی. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی. 15(59)، 261-272.
کارگر، ف.، فرتاش، س. و ثامتی، ن. (1402). اثربخشی برنامه‌ پرورش هوش اخلاقی بر هیجان اخلاقی و مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان دوره‌ دوم ابتدایی شهر تهران. روان‌شناسی مدرسه. 12(4)، 125-137.

References

Aslipoor, A., Kavianfar, H., Khosrojavid, M., & Hashemi, S. (2019). Comparison of moral decision making, moral emotion expectancy, and social problem-solving style in single-parent and normal students. Journal of School Psychology, 7(4), 7-19. (Persian)
American Educational Research Association, American Psychological Association, & National Council on Measurement in Education. (2014). Standards for Educational and Psychological Testing. American Educational Research Association.
Asaadi, B. M. Kh., Mehryar, A. H., & Javidi, H. (2022). Examining the Mediating Role of Moral Emotional Attribution Styles in Relationship between Parental Meta-Emotional Styles with Shame and Guilt in Adolescents. Middle Eastern Journal of Disability Studies, 12(1), 262. (Persian)
Chen, D., Zhu, Y., Shang, Z., & Chen, W. (2026). The impact of family intimacy on college students’ negative emotions—the chain mediating effect of social support and psychological resilience. Frontiers in Psychology, 17, 1783366.
Da Silva, M. R., Gross, J. J., & Cunha, A. B. (2022). Moral emotion questionnaires: Development and initial validation. Journal of Moral Psychology, 45(3), 201-218.
Haidt, J. (2003). The moral emotions. In R. J. Davidson, K. R. Scherer, & H. H. Goldsmith (Eds.), Handbook of affective sciences (pp. 852-870). Oxford University Press.
Kargar, F., Fartash, S., & Sameti, N. (2023). The effectiveness of moral intelligence training program in moral emotion and responsibility of secondary elementary students in Tehran. School Psychology, 12(4), 125-137. (Persian)
Lee, S., Kim, S., & Lee, J. (2022). Flourishing with moral emotions through conversational agents. In C. Barane, et al. (Eds.), Social Robotics (pp. 115-125). Springer.
Li, Z., Li, B., Tsou, Y. T., Oosterveld, P., & Rieffe, C. (2023). Moral emotions in early childhood: Validation of the Chinese moral emotion questionnaire. Social Development, 32(2), 527-545.
Malti, T., & Krettenauer, T. (2013). The relation of moral emotion attributions to prosocial and antisocial behavior: A meta‐analysis. Child Development, 84(2), 397-412.
Molligan, C. (2014). Moral emotions and social cohesion: A review. Journal of Social & Evolutionary Psychology, 12(1), 45-58.
Przybylska, I. B., & Nieduziak, E. (2023). Moral Emotions-Pedagogical Perspective. Vasyl Stefanyk Precarpathian National University, 10(3), 108-121.
Sun, X., Wang, B., Zhu, M., Wu, D., Yang, M., & Zhang, C. (2025). The positive effect of perceived social support and moral resilience between moral injury and health-related productivity loss among emergency nurses. Frontiers in Public Health, 13, 1678811.
Teichmann, M., Daigmorte, C., Funkiewiez, A., Sanches, C., Camus, M., Mauras, T., ... & Azuar, C. (2019). Moral emotions in frontotemporal dementia. Alzheimer’s Disease, 69(3), 887-896.
Torkashvand, M., Keramati, H., Noori, R., & Sarami, Gh. (2024). The effect of moral emotions and moral identity as a mediator in the relationship between moral disruption and bullying in primary schools in Tehran. Psychological Models and Methods, 14(54), 15-28. (Persian)
Torkman Malayeri, M., & Sheikholeslami, R. (2019). Empathy and Pro-Social Behavior: The Mediating Role of Moral Emotions. Developmental Pscychology, 15(59), 261-272. (Persian)

  • تاریخ دریافت 08 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 22 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1405